Misverstanden rondom psychosomatisch

Hieronder volgen een aantal regelmatig gehoorde misverstanden rondom het begrip psychosomatisch:

  •    ‘psychosomatisch: dus de pijn die ik heb zit tussen mijn oren, ik ben toch niet gek?!’ 

Lichamelijke klachten en pijn zijn geen verzinsel. De uitdrukking ‘tussen de oren’ doet voorkomen alsof iemand de klachten zelf bedacht heeft en dus gek is. Dit is niet zo, de klachten en pijn zijn echt, voelbaar en aanwezig en voor de last die dit met zich mee brengt is juist binnen de psychosomatische fysiotherapie veel begrip.

Dat: ‘alles wat met de psyche te maken heeft zich tussen de oren afspeelt’, is veel te kort door de bocht. De psyche is bij het hele lichaam betrokken en andersom. Zo worden in verschillende plekken in het lichaam hormonen aangemaakt die invloed hebben op onder andere je stemming en je helderheid in denken.

Wel is het zo dat je stemming, je omgang met stress, het regelmatig over je grenzen gaan, te weinig rust kunnen nemen, een vol hoofd hebben, kortom aspecten die met de psyche verbonden zijn invloed hebben op het ontstaan en voortbestaan van pijn, vermoeidheid en andere lichamelijke klachten. 

  • Richt de psychosomatisch fysiotherapeut zich vooral op mijn psyche?

De psychosomatisch fysiotherapeut is in de basis een fysiotherapeut en verricht naast de in deze site genoemde behandelingen, dan ook lichaamsgerichte behandelmethoden, zoals massages, mobilisaties, oefentherapie of begeleiding bij het trainen van kracht of conditie. Bij klachten waarmee u zich kan aanmelden bij de (psychosomatisch) fysiotherapie, zit de kracht van de behandeling hem in het kiezen van de juiste behandeling.

Een juiste behandeling helpt de gezondheid zo effectief mogelijk te verbeteren, met hierbij ook oog voor de lange termijn. Afhankelijk van de situatie en de klachten wordt in overleg met u gekeken wat de meest effectieve benadering is. Hierbij kunnen meerdere behandelmethodes gekozen worden die zich wat meer richten op de psyche en/of op het lichaam.

  • ‘Mensen met psychosomatische klachten, dat zijn toch van die aanstellers en zeurpieten?’ 

Er is altijd en bij iedereen een relatie tussen de psyche, met al zijn aspecten en het lichaam. Dit is dus normaal. Dat psychische klachten in meer of mindere mate samen gaan met lichamelijke klachten en andersom, dat is ook normaal en heeft niets met aanstellen of zeuren te maken.

Toch komt het vaak voor dat men het idee heeft dat iemand zich aanstelt. Dit komt volgens mij grotendeels voort uit onbegrip. Soms omdat iemand het begrip niet op kan brengen, soms omdat men het moeilijk vindt niet te kunnen verklaren wat er aan de hand is. Dit laatste kan komen door kennis tekort, de mens is niet alwetend. Soms is het ook gewoon omdat er te snel conclusies getrokken (moeten) worden, terwijl er nog onvoldoende openheid/bekendheid is over de situatie.

De basis van psychosomatische fysiotherapie is dat je serieus genomen wordt in je klachten en de invloed die deze hebben op je leven. Gezamelijk wordt er gekeken wat het beste aangrijpingspunt is om herstel te krijgen.

Toelichting vanuit de praktijk:

Marcel komt al 7 weken regelmatig bij de fysiotherapeut, want hij wil van zijn nekpijn afkomen. Hij heeft veel last en zegt dit vaak tegen de mensen om hem heen. ‘Zoveel last en het lijkt alleen maar erger te worden. Dit ondanks het vele oefenen in de fitnesszaal’. Hij let bijna de hele dag op zijn houding die de oorzaak van de klachten zou moeten zijn, maar dit helpt niet. Het is wel heel druk op het werk en thuis is er is ook weinig rust met 3 kinderen. De relatie loopt ook niet zoals het zou moeten. Maar goed de fysiotherapeut zegt dat de nekpijn door een verkeerde houding komt en dat zijn spieren te slap zijn. Het lijkt hem niet zo relevant om te melden dat hij eigenlijk ook wel op zijn tenen loopt. Bovendien het is wel vaker druk geweest. Uit wanhoop dat zijn klachten nog niet over zijn is hij bij de Orthopeed langs geweest. Die gaf aan dat er niets mis was. Marcel kreeg het idee dat hij zich maar aanstelde en de fysiotherapeut die kon ook niet zo goed zeggen hoe het verder moest. Er waren nog wel wat extra oefeningen die hij kon doen.

In deze situatie gebeurde het dat Marcel zelf, de fysiotherapeut, enkele collega’s en familieleden het idee kregen dat hij maar wat zeurde.

Na uitleg van de psychosomatisch fysiotherapeut over de lichamelijke en mogelijk psychische kanten van een klacht ontstond er meer openheid om al deze dingen te bespreken. In het bespreken kreeg hij helder voor zich zelf dat de werk- en thuissituatie toch wel meer van hem vroegen dan hij zelf wilde toegeven. Hij begon de drukte en de klachten weer serieus te nemen. Dit leverde ook bij zijn omgeving meer begrip op. Zo ontstond een nieuwe werkbare situatie waarin hij mede met aanpassingen in zijn leefstijl zijn balans terug vond. 

  • ‘Als klachten medisch onverklaarbaar zijn, dan zijn ze dus psychosomatisch!’  

De term ‘onverklaarbare’ klachten wordt gelukkig steeds meer vervangen door ‘medisch onvoldoende verklaarbare’ klachten. Dat wil zeggen dat het onvoldoende mogelijk is om vanuit de kennis en ervaring van het betreffende medische specialisme een verklaring te geven voor de klachten.

Dit komt vaak voor en dat is niet vreemd omdat elk specialisme zijn grenzen in kennis heeft. Meestal volgt er dan een doorverwijzing naar een ander specialisme, vanwaar soms wel een verklaring gegeven kan worden. Soms blijven klachten ondanks vele onderzoeken en bezoeken aan specialisten, medisch onvoldoende verklaarbaar. Dit hoeft niet te betekenen dat ze dan psychosomatisch zijn. Of dit toch het geval is, kunt u samen met de psychosomatisch fysiotherapeut onderzoeken. 

  • ‘Als klachten onvoldoende verklaarbaar zijn dan kan de psychosomatisch fysiotherapeut ook niks doen!’

Veel mensen kunnen klachten die onvoldoende verklaarbaar zijn wel accepteren, zolang ze maar zeker weten dat het niet iets ernstigs is. Maar als je veel last hebt van je klachten of als ze je een machteloos gevoel geven kan acceptatie ook lastig zijn.

Hoewel er al veel onderzocht is blijft men zoeken naar een verklaring en dit is begrijpelijk.

Wanneer er sterk op lichamelijk gebied gezocht is naar een oorzaak van klachten, dan kan het goed zijn bij aanwezigheid van psychische factoren deze mee te nemen in de zoektocht om te kijken in hoeverre deze verklarend kunnen zijn. Dit kan samen met de huisarts, psycho-sociaal hulpverlener of met de psychosomatisch fysiotherapeut. Het hoeft niet te betekenen dat hier een duidelijke verklaring uit komt. Het zou wel kunnen dat het je duidelijk wordt dat psychische factoren een belangrijke rol spelen en dat er dus sprake is van psychosomatische klacht.

Wel of niet psychosomatisch, wanneer klachten onvoldoende verklaarbaar zijn, dan kun je er nog steeds wat mee doen. Samen met bijvoorbeeld een psychosomatisch fysiotherapeut kun je kijken hoe je zo goed mogelijk om kunt gaan met de klachten en te werken aan een beter welzijn. Dit kan helpen om het gevoel van machteloosheid en frustratie te verminderen door de regie weer in handen te krijgen. ‘Tijdscontigente training’ of ‘graded activity’ kan daarbij een goede interventie zijn 

  • ‘Het zijn dus psychische klachten die me lichamelijke klachten geven’

Er zijn een heleboel factoren die zowel lichamelijke als psychische klachten kunnen veroorzaken. Zo speelt je genetische aanleg een rol, kan je een virus opgelopen hebben, is er bij veel pijnklachten ook een ontsteking aanwezig, kan door een ongeluk iets kapot gaan en ontstaat er bij overbelasting wel eens een blessure. Naast al deze en nog vele andere factoren kunnen ook psychische factoren in meer of mindere mate invloed hebben op je klachten. Zo heeft iemand die onder veel stress leeft een trager herstel van bijvoorbeeld een spierscheur en is iemand die weinig controle heeft over stress vaak vatbaarder voor een verkoudheid. Alhoewel er steeds meer bekend wordt over oorzaak-klacht relaties, blijft het soms onduidelijk wat een klacht precies veroorzaakt. Soms blijft de precieze oorzaak onbekend. Gelukkig kunnen er meestal wel factoren ontdekt worden welke een aangrijpingspunt vormen voor behandeling.

Het is belangrijk om bij zowel psychische als lichamelijke klachten oog te hebben voor al deze factoren om tot een goed behandelbesluit te komen. Dit gebeurt altijd in samenspraak met de cliënt en waar nodig met behulp van andere specialisten.

De psychosomatisch fysiotherapeut heeft zich hierbij gespecialiseerd in de wisselwerking tussen psychische en lichamelijke klachten, maar heeft ook de basisbehandelmogelijkheden van de fysiotherapie.